Ergenlerde Riskli Davranışlar Nelerdir?

Ergenlik dönemi, hem fiziksel hem duygusal hem de sosyal açıdan hızlı değişimlerin yaşandığı, sınırların test edildiği ve kimlik arayışının yoğunlaştığı bir dönemdir. Bu gelişimsel süreçte gençler merak, arkadaş baskısı, özgürlük isteği ve duygusal dalgalanmalar sebebiyle zaman zaman riskli davranışlar gösterebilir. Bu nedenle ebeveynlerin, eğitimcilerin ve uzmanların en sık merak ettiği sorulardan biri “Ergenlerde riskli davranışlar nelerdir?” sorusudur. Riskli davranışlar, ergenin kendisine veya çevresine zarar verme ihtimali taşıyan ve genellikle düşünmeden ya da sonuçlarını hesaplamadan gerçekleştirdiği eylemleri ifade eder.

Bu yazıda ergenlerde görülen riskli davranışlar, nedenleri ve bu davranışlarla nasıl başa çıkılabileceğine dair kapsamlı bir bakış sunulmaktadır.

Ergenlik Döneminde Riskli Davranışların Temel Nedenleri

Riskli davranışlara geçmeden önce bu davranışların arkasındaki nedenleri anlamak önemlidir.

Ergenlerde riskli davranışların ortaya çıkmasında etkili olan başlıca faktörler şunlardır:

• Kimlik arayışı ve bağımsızlık ihtiyacı

• Arkadaş baskısı ve sosyal kabul görme isteği

• Duygusal dalgalanmalar

• Beynin karar verme mekanizmalarının tam gelişmemiş olması

• Merak ve yeni deneyimlere açık olma isteği

• Aile içi sorunlar veya iletişim eksikliği

• Özgüven problemleri

• Dijital dünyanın olumsuz etkileri

Bu faktörler, ergenin davranışlarını kontrol etmekte zorlanmasına ve çeşitli riskli davranışlara yönelmesine neden olabilir.

Ergenlerde En Sık Görülen Riskli Davranışlar

1. Madde ve Sigara Kullanımı

“Ergenlerde riskli davranışlar nelerdir?” sorusunun en bilinen cevaplarından biri madde kullanımıdır.

Bu kapsamda:

• Sigara

• Nargile

• Alkol

• Enerji içeceklerinin aşırı tüketimi

• Uyuşturucu maddeler

gibi bağımlılık potansiyeli olan ürünler ergenler için ciddi risk oluşturur.

Ergenler bunu genellikle:

• Arkadaş grubuna uyum sağlamak,

• Merak,

• Kendini ispatlamak,

• Duygusal sorunları bastırmak
  gibi nedenlerle dener.

Bu davranışların erken fark edilmesi hayati önem taşır.

2. Tehlikeli Sosyal Medya ve İnternet Kullanımı

Günümüzde riskli davranışların önemli bir kısmı dijital ortamda görülmektedir. Ergenler sosyal medya ve internetin kontrolsüz kullanımına bağlı olarak pek çok tehlikeyle karşılaşabilir.

Bu riskler arasında:

• Kişisel bilgileri paylaşma

• İnternette tanımadığı kişilerle iletişim kurma

• Zararlı içeriklere maruz kalma

• Siber zorbalık

• Sosyal medya trendleri için tehlikeli davranışları deneme

• Oyun bağımlılığı

yer alır.

Dijital dünyadaki riskli davranışlar, ergenin özgüvenini, sosyal ilişkilerini ve günlük yaşam düzenini olumsuz etkileyebilir.

3. Tehlikeli Fiziksel Davranışlar (Hız, Macera ve Adrenalin Arayışı)

Ergenlikte beyin, özellikle dürtü kontrolünden sorumlu prefrontal korteks tam olarak gelişmediği için gençler fiziksel olarak da riskli hareketlerde bulunabilir.

Bu davranışlardan bazıları:

• Aşırı hız yapma (araç veya bisiklet, elektrikli scooter vb.)

• Yüksekten atlama, tehlikeli yerlerde fotoğraf/video çekme

• Kavga etme, fiziksel çatışmalara girme

• Spor aktivitelerinde gereksiz riskler alma

• Güvenlik önlemi almadan hareket etme

Bu davranışlar hem ergenin hem çevresindekilerin sağlığını tehlikeye atabilir.

4. Cinsel Riskler ve Erken Cinsel Deneyimler

Cinsellikle ilgili merak ergenlik döneminde artar. Ancak bu merak bazen riskli davranışlara dönüşebilir.

Riskli davranışlar şunları içerebilir:

• Bilinçsiz ve korunmasız cinsel deneyimler

• İnternetten uygunsuz içeriklere erişim

• Cinsellikle ilgili yanlış bilgilerle hareket etme

• Arkadaş baskısı nedeniyle cinsel deneyim yaşama

Erken cinsel deneyimler, hem fiziksel hem duygusal açıdan kalıcı etkiler bırakabilir.

5. Yeme Bozuklukları ile İlgili Riskli Davranışlar

Ergenler özellikle sosyal medyada yaygın olan mükemmel beden algısının etkisi altına girebilir ve sağlıksız davranışlara yönelebilir.

Bu davranışlar:

• Aşırı diyet yapmak

• Öğün atlama

• Kendini aç bırakma

• Tıkınırcasına yeme

• Kusma veya laksatif kullanımına başvurma

Bu tür davranışlar yeme bozukluklarına (anoreksiya, bulimia, tıkınırcasına yeme bozukluğu) dönüşebilir.

6. Akademik Sorumluluklardan Kaçınma ve Riskli Okul Davranışları

Okul yaşamında da riskli davranışlar görülebilir.

Bunlara:

• Dersten kaçma

• Ödev ve sorumlulukları reddetme

• Öğretmenlerle çatışma

• Sınavlarda kopya çekme

• Okuldan uzaklaşma

örnek verilebilir.

Bu davranışlar hem akademik hem sosyal geleceği olumsuz etkiler.

7. Kendine Zarar Verme Davranışları

Bazı ergenler yoğun duygusal zorlanmalar nedeniyle kendine zarar verme davranışlarına yönelebilir. Bu tür riskli davranışlar oldukça ciddidir ve profesyonel destek gerektirir.

Örnekler:

• Bileğini çizme

• Kendini incitme

• Tehlikeli derecede risk alma

• Kaybolma veya evden kaçma davranışları

Bu tür davranışlar, depresyon, kaygı bozukluğu, travma veya duygusal ihmalin işareti olabilir.

Ergenlerde Riskli Davranışların Sonuçları

Riskli davranışlar ergenin yaşamını pek çok yönden olumsuz etkileyebilir:

• Fiziksel yaralanmalar

• Akademik başarının düşmesi

• Sosyal izolasyon

• Bağımlılık gelişimi

• Psikolojik bozukluklar

• Aile içi çatışmalar

• Yasal sorunlar

Bu nedenle erken fark edilmesi ve doğru şekilde müdahale edilmesi önemlidir.

Ebeveynler ve Uzmanlar Ne Yapmalı?

Ergenlerde riskli davranışları önlemek ve doğru müdahaleyi yapmak için aşağıdaki yöntemler etkili olabilir:

1. Açık ve Yargılamayan İletişim Kurmak

Ergenin duygularını ifade edebilmesi için güvenli bir ortam yaratılmalıdır.

2. Sınırlı Ama Net Kurallar Oluşturmak

Aşırı baskıcı tutumlar riskli davranışları artırabilir, bu nedenle dengeli bir yaklaşım önemlidir.

3. Dijital Dünya Takibi

Ebeveynler dijital kullanımda rehber olmalı, yasaklayıcı değil yönlendirici bir tutum benimsemelidir.

4. Sosyal Çevrenin Tanınması

Ergenin arkadaş çevresi hakkında bilgi sahibi olmak riskli davranışları önlemede etkilidir.

5. Profesyonel Destek Almak

Kendine zarar verme, madde kullanımı veya yoğun duygusal sorunlar söz konusuysa mutlaka bir psikologdan destek alınmalıdır.

Ergenlerde Riskli Davranışlar Ciddiye Alınmalıdır

“Ergenlerde riskli davranışlar nelerdir?” sorusu, ergenlik döneminin en kritik konularından birini oluşturur. Riskli davranışlar hem ergenin gelişimini hem yaşam kalitesini hem de geleceğini etkileyebilir. Bu nedenle ebeveynlerin dikkatli olması, ergenle sağlıklı iletişim kurması ve gerektiğinde uzman desteği alması büyük önem taşır.

Ergenlik, doğru rehberlik edildiğinde sağlıklı bir kimlik gelişiminin ve güçlü bir kişilik yapısının temellerinin atıldığı özel bir dönemdir.